$\S 5.1 $ 整数的次数
定义
设 \(m>0,\ \gcd(m,a)=1,\ l\) 是使 \(a^l\equiv 1 \pmod{m}\) 成立的最小正整数. 则 \(l\) 叫做 \(a\) 对模数 \(m\) 的次数(也叫阶). 记作 \(\operatorname{ord}_m(a)=l\).
注:当 \(\gcd(m,a) \neq 1\) 时,\(a^k \equiv 1 \pmod{m}\) 永远不成立,此时次数无定义。
性质 1
设 \(\operatorname{ord}_m(a)=l\),则
证明:\((\Leftarrow)\) 若 \(l \mid k\),设 \(k = ql\),则 \(a^k = (a^l)^q \equiv 1^q = 1 \pmod{m}\).
\((\Rightarrow)\) 若 \(a^k \equiv 1 \pmod{m}\),由带余除法 \(k = ql + r,\ 0 \le r < l\),则
而 \(l\) 是使同余式成立的最小正整数,故 \(r = 0\),即 \(l \mid k\). \(\quad \square\)
性质 2
证明:由欧拉定理,\(a^{\varphi(m)} \equiv 1 \pmod{m}\),再由性质 1 即得. \(\quad \square\)
性质 3
设 \(\operatorname{ord}_m(a)=l\),则
证明:不妨设 \(i \ge j\),则 \(a^i \equiv a^j \pmod{m} \iff a^{i-j} \equiv 1 \pmod{m}\)(因为 \(\gcd(a,m)=1\),\(a^j\) 可约去),由性质 1 即得. \(\quad \square\)
性质 4
设 \(\operatorname{ord}_m(a)=l\),则对任意正整数 \(k\),
证明:令 \(d = \gcd(l,k),\ l = l_1 d,\ k = k_1 d\),其中 \(\gcd(l_1, k_1) = 1\).
设 \(\operatorname{ord}_m(a^k) = t\). 由 \((a^k)^{l_1} = (a^l)^{k_1} \equiv 1 \pmod{m}\),知 \(t \mid l_1\).
又 \((a^k)^t = a^{kt} \equiv 1 \pmod{m}\),由性质 1 有 \(l \mid kt\),即 \(l_1 d \mid k_1 d t\),故 \(l_1 \mid k_1 t\).
而 \(\gcd(l_1, k_1) = 1\),所以 \(l_1 \mid t\).
综上 \(t = l_1 = \dfrac{l}{\gcd(l,k)}\). \(\quad \square\)
推论:\(a^k\) 的次数等于 \(l\) 当且仅当 \(\gcd(l, k) = 1\).
性质 5
设 \(\operatorname{ord}_m(a)=l_1,\ \operatorname{ord}_m(b)=l_2\),且 \(\gcd(l_1, l_2) = 1\),则
证明:设 \(\operatorname{ord}_m(ab) = t\).
一方面,\((ab)^{l_1 l_2} = (a^{l_1})^{l_2} \cdot (b^{l_2})^{l_1} \equiv 1 \pmod{m}\),故 \(t \mid l_1 l_2\).
另一方面,由 \((ab)^t \equiv 1 \pmod{m}\),有
故 \(l_1 \mid t l_2\),又 \(\gcd(l_1, l_2) = 1\),故 \(l_1 \mid t\). 同理 \(l_2 \mid t\).
由 \(\gcd(l_1, l_2) = 1\),得 \(l_1 l_2 \mid t\).
综上 \(t = l_1 l_2\). \(\quad \square\)
性质 6
设 \(p\) 是一个素数,若存在 \(a\) 满足 \(\operatorname{ord}_p(a) = l\),则恰有 \(\varphi(l)\) 个对模数 \(p\) 两两不同余的整数,它们对模数 \(p\) 的次数都是 \(l\).
证明:考虑 \(l\) 个数
它们两两不同余(由性质 3,\(a^i \equiv a^j \iff l \mid i-j\),而 \(0<|i-j|<l\)),且对每个 \(k\) 有 \((a^k)^l = (a^l)^k \equiv 1 \pmod{p}\),即它们都是同余式
的解.
而 \((1)\) 是模素数 \(p\) 的 \(l\) 次同余式,由多项式同余理论,它最多有 \(l\) 个解. 故这 \(l\) 个数就是 \((1)\) 的全部解.
由性质 4,\(\operatorname{ord}_p(a^k) = \dfrac{l}{\gcd(l, k)}\),故 \(a^k\) 的次数等于 \(l\) 当且仅当 \(\gcd(l, k) = 1\).
而在 \(0, 1, \ldots, l-1\) 中与 \(l\) 互素的 \(k\) 恰有 \(\varphi(l)\) 个. \(\quad \square\)
性质 7
设 \(l \mid p-1\),则次数为 \(l\) 的模 \(p\) 互不同余的整数个数为 \(\varphi(l)\) 个.
证明:由性质 2,对任意 \(\gcd(a, p) = 1\) 有 \(\operatorname{ord}_p(a) \mid p-1\).
我们在第五章后面将证明模素数必有原根(即存在 \(g\) 使 \(\operatorname{ord}_p(g) = p-1\)). 取原根 \(g\),则 $$ a = g^{\frac{p-1}{l}} $$
的次数为 \(\operatorname{ord}_p(a) = \dfrac{p-1}{\gcd\left(\frac{p-1}{l},\ p-1\right)} = \dfrac{p-1}{\frac{p-1}{l}} = l\).
因此对任意 \(l \mid p-1\),次数为 \(l\) 的元素必然存在. 再由性质 6,其个数恰为 \(\varphi(l)\). \(\quad \square\)
注:当 \(l = p-1\) 时,\(\varphi(p-1)\) 就是模 \(p\) 原根的个数.