跳转至

\(\S 4\) 狄利克雷卷积

狄利克雷卷积

两个数论函数 \(f, g\) 的狄利克雷卷积定义为:

\[ (f * g)(n) = \sum_{d \mid n} f(d) \, g\!\left(\frac{n}{d}\right) \]

基本性质: - 交换律\(f * g = g * f\) - 结合律\((f * g) * h = f * (g * h)\) - 单位元\(\varepsilon\)(即 \(f * \varepsilon = f\)),其中 \(\varepsilon(n) = [n = 1]\) - 若 \(f(1) \neq 0\),则 \(f\) 存在唯一的狄利克雷逆 \(f^{-1}\),满足 \(f * f^{-1} = \varepsilon\)

证明

交换律

\[ \begin{aligned} (f*g)(n)&=\sum_{d \mid n}f(d) \, g\!\left( \frac{n}{d} \right) \\ &= \sum_{\substack{d\mid n \\ dd'=n}} f\left(\frac{n }{d'}\right)\,g\!\left(d'\right) \\ &= \sum_{d'\mid n} g \left( d' \right)f \left( \frac{n }{d' } \right) \\ &= \left( g*f \right) (n) \end{aligned} \]

结合律

我们需要证明 \((f*g)*k=f*(g*k)\)

\(\text{设 } A(n)=(f*g)(n)\)

\[ \begin{aligned} (A*k)(n)&=\sum_{a\mid n} A(a)k \left( \frac n a \right)\\ &= \sum_{a\mid n} \left[ (f*g)(a) \right] \cdot k \left( \frac n a \right) \\ &= \sum_{a\mid n} \sum_{b\mid a } f(b)\cdot g \left( \frac a b \right) \cdot k \left( \frac n a \right) \\ &= \sum_{abc=n} f(a)\,g(b)\,k(c) \end{aligned} \]

\(B(n)=(g*k)(n)\)

\[ \begin{aligned} (f*B)(n) &= \sum_{a\mid n} f(a)\,B \left( \frac n a \right) \\ &= \sum_{a\mid n} f(a) \cdots \end{aligned} \]
\[ \text{笔者已经累了🥱🥱🥱, 这里剩余部分就交给读者自行证明了} \]

~~这些话好像经常出现在某些教材,这里学习大师的语言艺术~~


定理 1

\[ \begin{equation*} I(n)= \left[ \frac 1 n \right] \end{equation*} \]

对于所有的数论函数,均有 \((f*I)(n)=f(n)\)

证明

\[ \begin{aligned} (f*I)(n) &= \sum_{a\mid n}f(a)\cdot I \left( \frac n a \right) \\ &= \sum_{a\mid n} f(a)\cdot \left[ \frac a n \right]\\ &= \sum_{a\mid n}\left(f(a)\cdot \left[ \frac a n \right]=\begin{cases} f(n)& a=n \\[4pt] 0& a<n \end{cases}\right) \\ &= f(n) \quad \square \end{aligned} \]

定理 2

\[ \begin{gathered} \text{设数论函数 } f(n) ,满足f(1)\neq 0 ,则存在唯一的数论函数 f^{-1}(n)称为f(n)的狄利克雷逆函数\\使得\ \displaystyle{(f*f^{-1})(n)=I(n)} \\ 且 f^{-1}(n)=\begin{cases} \cfrac 1 {f(1)} & n=1 \\[8pt] \cfrac{-1}{f(1)}\sum\limits_{d\mid n,\, d\neq n} f \left( \frac n d \right)f^{-1}(d) & n>1 \end{cases} \end{gathered} \]

证明

\[ \begin{gathered} 当 n=1 时, \sum_{d\mid 1} f(d)\cdot f^{-1} \left( \frac 1 d \right) = I(1) =1 \\ \because\ f(1)\neq 0 \quad f^{-1}(1)= \cfrac{1}{f(1)} \quad f^{-1}(n)在n=1的值唯一 \\ 假设结论对于所有小于n的正整数都成立,下证对n也成立 \\ \begin{aligned} 0 &= I(n)=(f*f^{-1})(n) =(f^{-1}*f)(n)\\ &= \sum_{d\mid n}f^{-1}(d)\cdot f \left( \frac n d \right)\\ &= \sum_{d\mid n,\, d\neq n} f^{-1}(d)\cdot f \left( \frac n d \right)+f^{-1}(n)f(1) \\ \end{aligned} \end{gathered} \]
\[ \because\ f(1)\neq 0 \quad \therefore\ f^{-1}(n)=\cfrac{-1}{f(1)} \sum_{d\mid n,\, d\neq n}f^{-1}(d)f \left( \frac n d \right) \quad \square \]

欧拉—莫比乌斯关系的卷积表述

以下两条恒等式是整个初等数论最核心的结论,用卷积写出来既简洁又便于推导:

\[ \boxed{\varphi * \mathbf{1} = \mathrm{id}} \qquad \qquad \boxed{\mu * \mathbf{1} = \varepsilon} \]

第一条的证明\((\varphi * \mathbf{1})(n) = \sum_{d \mid n} \varphi(d) = n = \mathrm{id}(n)\)

第二条的证明\((\mu * \mathbf{1})(n) = \sum_{d \mid n} \mu(d) = [n = 1] = \varepsilon(n)\)

从这两条出发,可以流水般推出其他关系:

关系 推导
\(\varphi = \mu * \mathrm{id}\) \(\varphi = \varphi * \varepsilon = \varphi * (\mathbf{1} * \mu) = (\varphi * \mathbf{1}) * \mu = \mathrm{id} * \mu\)
\(\mathrm{id} = \varphi * \mathbf{1}\) 已证明
\(\mathbf{1} * \mu = \varepsilon\) 已证明
\(\varphi(n) = n \sum_{d \mid n} \frac{\mu(d)}{d}\) \(\varphi = \mu * \mathrm{id}\) 展开即得